.

Mass balance: is fairtrade 100% fairtrade?

Als je een fairtrade chocoladeletter koopt dan investeer je in fairtrade producenten. Soms duiken er verhalen op in de krant over fairtrade producten die geen fairtrade ingrediënten bevatten. Klopt dat? Zoja, hoe kan de fairtrade producent er dan beter van worden? Met andere woorden: is fairtrade 100% fairtrade?

Bedrijven die chocolade met een fairtrade keurmerk verkopen kopen hun cacao en suiker in bij gecertificeerde fairtrade organisaties van cacao- en suikerboeren. Die organisaties verbouwen hun producten volgens de fairtrade principes. Zij ontvangen dus een eerlijke prijs en een vaste premie om te investeren in ontwikkelingsprojecten. Het naleven van alle fairtrade regels wordt strikt gecontroleerd. De bedrijven importeren de cacao en de suiker en verwerken deze tot heerlijke chocoladerepen.

Normaal gesproken worden fairtrade producten bij het vervoeren en verwerken strikt gescheiden gehouden van de niet-fairtrade producten. In de vrachtwagen is er een aparte ‘fairtrade’ ruimte, in het schip is er een speciaal ‘fairtrade’ compartiment en ook in de opslag worden de fairtrade producten apart gehouden van de niet-fairtrade producten. Het voordeel is dat dit zorgt voor een goede monitoring. Het nadeel is dat dit complex, duur, onpraktisch en daardoor onaantrekkelijk is voor bedrijven. Het maakt samengestelde producten, zoals chocolade, bovendien duurder, zonder dat de boeren daar beter van worden.

Deze werkwijze is vooral nadelig voor cacao, rietsuiker, vruchtensap en thee. Fairtrade organisaties zochten naar een oplossing om het gebruik van deze ingrediënten toch aantrekkelijk te maken voor bedrijven en om geen afzet te verliezen voor duizenden fairtrade boeren. De oplossing is mass balance.

Binnen de internationale fairtrade richtlijnen is vastgelegd dat alleen voor cacao, rietsuiker, sap en thee het niet noodzakelijk is dat de eerlijk ingekochte ingrediënten daadwerkelijk in het eindproduct terecht komen. Het kan daardoor bijvoorbeeld gebeuren dat een deel van een partij ingekochte fairtrade cacaobonen gebruikt wordt voor een niet-fairtrade reep chocolade, en andersom. Vergelijk het bijvoorbeeld met de werking van groene stroom.

Voor alle repen waar mass balance is toegepast weet je wel zeker dat 100% van de cacao en 100% van de suiker tegen fairtrade voorwaarden zijn ingekocht. Voor de boeren maakt het dus geen verschil. Deze werkwijze wordt mass balance genoemd en wordt in Nederland toegepast bij alle fairtrade chocoladeletters; is het niet voor de cacao dan toch wel voor de suiker. Mass balance is alleen toegestaan bij cacao, fruitsappen, thee en suiker. Voor koffie geldt het dus niet. 

Bijvoorbeeld, als een chocoladefabrikant voor zijn fairtrade repen 100 ton cacao nodig heeft, dan is 100 ton cacao bij Fairtrade boeren ingekocht op Fairtrade voorwaarden, inclusief de betaling van een extra $ 200 Fairtrade premie per ton. Hoe meer chocola met keurmerk de consument koopt, des te meer boeren eerlijk worden betaald en des te meer boeren duurzaam kunnen telen. Ook als de bonen van die boeren niet altijd 1 op 1 in de chocoladeletter met het keurmerk zijn terechtgekomen. Fairtrade is dus altijd een goede investering in fairtrade boeren en producenten.

.