Tussen fair en fake

Deze workshop werd gegeven door Elsbeth Fabels van de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels. Zij is daar de projectmanager Fairtrade Certificering en is verantwoordelijk voor de borging van het fairtrade gehalte van producten die in Wereldwinkels in Nederland worden verkocht. De meeste food producten die in Wereldwinkels worden verkocht worden fairtrade gewaarborgd door het Max Havelaar keurmerk. Voor Gifts en Living producten is er echter geen fairtrade keurmerk en om die reden werkt de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels op basis van een fairtrade erkenningsysteem en keurt zij leveranciers of deze op basis van fairtrade criteria werken.

Opzet workshop

Deze workshop was opgezet met een knipoog naar het tv programma ‘Tussen Kunst en Kitsch'. In dit programma mag iedereen langskomen met voorwerpen om te laten bekijken of het echte kunst is of dat het eigenlijk kitsch is. Tijdens deze workshop stonden er bij de deelnemers een tiental producten op tafel en werd hen gevraagd deze producten te keuren op of het ‘Fair' is of ‘Fake'. Daarbij werd duidelijk gemaakt dat ‘Fake' natuurlijk niet echt bedoeld wordt als nep maar ook als ‘MVO' (Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen) gecategoriseerd had kunnen worden. Een aantal deelnemers van de workshop was het niet eens met deze benaming van producten als ‘Fake'. De benaming was prikkelend bedoeld en om discussie te stimuleren want wanneer kan een product als fairtrade product herkend worden en wanneer kan een product als MVO herkend worden? De indeling was ook bedoeld om deelnemers bewust te maken waaraan je dat op een product kan zien en het te linken aan de criteria die in de Fairtrade Gemeente Campagne gebruikt worden. Deze criteria zijn namelijk veranderd om de focus duidelijker te richten op fairtrade (criterium 1 tot en met 5) als hoogst haalbare en kern van de campagne en MVO initiatieven als eerste stap (criterium 6) op weg naar fairtrade. In bijlage 2 van de aangepaste handleiding van de Fair Trade Gemeente Campagne wordt een overzicht gegeven van de verschillende keurmerken, labels en duurzame initiatieven.

Wat valt op bij het indelen van producten?

- Wanneer het om food producten gaat is het vrij snel te zien of er sprake is van fairtrade: dit is te herkennen door het logo van het Max Havelaar keurmerk. Dit beeldmark kan ook in zwart-wit op de verpakking staan en is dan ook geldig. Daarnaast heb je een aantal landen, dat ondanks dit internationale logo tóch voor hun nationale logo hebben gekozen, maar zijn wel aangesloten bij FLO, dit zijn de VS en Canada.
- Voor Gifts en Living producten (non-food) is dit moeilijker te zien. Leveranciers die non-food leveren aan Wereldwinkels zijn fairtrade erkend maar dit is op het product niet te zien aan een label of beeldmerk. De Wereldwinkels zijn om die reden nu aan het onderzoeken of er een label voor Gifts en Living in de markt gezet kan worden. De Wereldwinkels kopen in bij 29 erkende leveranciers en deze zijn te vinden op de Wereldwinkel website (www.wereldwinkels.nl). Eén van deze erkende leveranciers is Fair Trade Original die naast food (meestal Max Havelaar gecertificeerd) ook non-food verkopen. Hun eigen merk (Fair Trade Original) wordt door vele consumenten gezien als een keurmerk maar dat is niet het geval. Wel zijn zij erkend door de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en werken zij voor bijna al hun food producten met het Max Havelaar keurmerk.
Een nieuwe fairtrade winkel die naast de Wereldwinkel in de markt is gezet is de WAAR winkel. Zij kopen onder andere ook in bij de 29 erkende leveranciers van de Wereldwinkels.
Soms staat er op een product:' this product is made by a WFTO monitored member.' WFTO staat voor de World Fair Trade Organisation, een internationale fairtrade netwerk organisatie waar iedereen uit de fairtrade keten lid van kan worden. De WFTO erkent haar eigen leden als fairtrade. Het is niet toegestaan om het label op producten te zetten, maar leden morgen het logo van WFTO in hun communicatie gebruiken. Voor de logo's van deze verschillende fairtrade erkenningsystemen werd verwezen naar de handleiding FTG Campagne bijlage 2.
- Een aantal producten waren voorzien van andere labels of keurmerken. Op tafel van de deelnemers aan deze workshop lagen ook vissticks in de productlijn ‘Puur en Eerlijk' van AH met het MSC-keurmerk. Binnen de productie van vis staat het MSC-keurmerk voor duurzame visserij. Het valt binnen de FTG campagne binnen het zesde criterium MVO in de categorie ‘Diverse wereldproblemen'. Binnen de visindustrie bestaat er geen fairtrade initiatief. Er wordt dan gekeken naar het hoogst haalbare in de betreffende branche. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld het FSC-keurmerk voor hout en papier.
- Op tafel lag ook koffie voorzien van twee keurmerken: UTZ Certified en EKO. Deze koffie valt ook onder het zesde criterium, binnen de koffieketen is fairtrade koffie beschikbaar (hoogst haalbare in de branche volgens de FTG campagne) en valt UTZ Certified daarmee onder het MVO criterium. Was de koffie voorzien van fairtrade keurmerk en EKO dan wordt dit binnen de campagne gezien als fairtrade plus, naast fairtrade wordt er dan ook op een andere manier bijgedragen aan de oplossing van wereldproblemen. Als voorbeeld van zo'n product staat er biologische fairtrade wijn op tafel en ecologisch en fairtrade gecertificeerde rijst. De rijst is ook nog verpakt in FSC gecertificeerd karton.
- Tot slot dan toch nog een voorbeeld van een product op tafel dat qua MVO als dubieus kan worden beschouwd: thee van Celestial Seasons, een Amerikaans bedrijf, dat een label op de verpakking zet ‘Ethical trade'. Na speurwerk op de website van Celestial Seasons kan geconcludeerd worden dat dit nergens wordt onderbouwd of uitgelegd. Het is geen onafhankelijk gecontroleerd keurmerk en het is naar alle waarschijnlijkheid een zelfontworpen label.

Vragen?

Voor handvatten over de keurmerken en de criteria kan de handleiding van de FTG campagne worden geraadpleegd. Wanneer je vragen hebt over keurmerken en dit niet in de handleiding genoemd staat kan er altijd contact worden opgenomen via info@fairtradegemeenten.nl. Alle deelnemers kregen aan het einde van de workshop een A4tje mee met informatie over de fairtrade erkenning van de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en de toekomstplannen op dit gebied.